ओडिशा के पहले जीआई टैग कोटपाड़ हथकरघा की पूरी गाइड। मिरगान जनजाति के पूर्णतः ऑर्गेनिक ‘आल’ पेड़ की जड़ के प्राकृतिक रंगों की बुनाई तकनीक और मोटिफ आसानी से जानें।
Read this in – English/বাংলা/ଓଡ଼ିଆ
ଭାରତର ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର କୋଟପାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ମିରଗାନ୍ (Mirgan) ଜନଜାତିର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବୟନଶିଳ୍ପ ହେଉଛି ‘କୋଟପାଡ଼ ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍’ (Kotpad Handloom)। ଏହି କପଡ଼ା ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଟେକ୍ସଟାଇଲ୍ ଭାବେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଜିଆଇ ଟ୍ୟାଗ୍ (GI Tag) ଲାଭ କରିଛି। ଆଜି Vunavya ର ଏହି ବିଶେଷ ବ୍ଲଗ୍ରେ ଆମେ କୋଟପାଡ଼ ହସ୍ତଶିଳ୍ପର ବୟନ କୌଶଳ, ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।
୧: କୋଟପାଡ଼ କପଡ଼ାର ବୟନ କୌଶଳ — ‘ଆଲ୍’ ଚେରର ପ୍ରାକୃତିକ ଯାଦୁ
କୋଟପାଡ଼ ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏହାର ସୂତାକୁ ରଙ୍ଗ କରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ପଦ୍ଧତି।
- ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଏହି ଶିଳ୍ପରେ ସୂତାକୁ ରଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ‘ଆଲ୍’ (Aal) ଗଛର ଚେର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହି ଚେର ଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ଜଡ଼ା ତେଲ (Castor Oil) ଏବଂ ଗୋବର ମିଶାଇ ସୂତାକୁ ପ୍ରାୟ ୧୫ ରୁ ୨୧ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିଜାଇ ରଖାଯାଏ। ତେଣୁ କପଡ଼ାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମାଟି ରଙ୍ଗ ବା ଗାଢ଼ ଚକୋଲେଟ୍ ରଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ। ଏହି କପଡ଼ା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଜବୁତ ଏବଂ ଆରାମଦାୟକ ଅଟେ।
୨: ଜନଜାତି ମୋଟିଫ୍ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ସଷ୍ଟେନେବଲ୍ ଫ୍ୟାଶନ
- ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତୀକ: କୋଟପାଡ଼ ଶାଢ଼ୀର ବର୍ଡରରେ ବୁଣାକାରମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ସୂତା ସାହାଯ୍ୟରେ ସରଳ ଜ୍ୟାମିତିକ ନକ୍ସା ବୁଣନ୍ତି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ କୁରାଢ଼ୀ (Axe), ମାଛ, ହଂସ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ପାଡ଼ ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ। ଆଜିର ଡିଜାଇନର୍ମାନେ ଏହି ଶିଳ୍ପକୁ ଆଧୁନିକ ଫ୍ୟାଶନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି।
୩: ସାଧାରଣ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର (FAQ)
ପ୍ରଶ୍ନ ୧: କୋଟପାଡ଼ ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍ କପଡ଼ାର ମୁଖ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କଣ?
ଉତ୍ତର: ଅସଲି କୋଟପାଡ଼ କପଡ଼ାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମାଟି ଏବଂ ଜଡ଼ା ତେଲର ପ୍ରାକୃତିକ ସୁଗନ୍ଧ ଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ରଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଏହି ଶାଢ଼ୀର ରଙ୍ଗ କଣ ଧୋଇଲେ ଛାଡ଼ିଯାଏ?
ଉତ୍ତର: ନା, ଆଲ୍ ଗଛର ଚେରରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ରଙ୍ଗ କେବେହେଲେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ବରଂ ଏହାକୁ ଯେତେ ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ଏହାର ରଙ୍ଗ ସେତେ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବ।
ଉପସଂହାର
ଓଡ଼ିଶାର କୋଟପାଡ଼ ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ପ୍ରକୃତିକୁ କ୍ଷତି ନପହଞ୍ଚାଇ କିପରି ଏକ ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବିତ ରଖାଯାଇପାରେ। ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ Vunavya ସଦାସର୍ବଦା ଗର୍ବର ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।