ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ବୋମକାଇ ଏବଂ ସୋନପୁରୀ ଶାଢ଼ୀର ଇତିହାସ

ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଇଡ୍। ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ସୋନପୁରର ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋମକାଇ ବୟନ ଇତିହାସ ଓ ଏହାର ମୋଟିଫ୍ ସହଜ ଭାଷାରେ ଜାଣନ୍ତୁ।

Read this in – English/हिन्दी/বাংলা

ଭାରତର ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ହସ୍ତତନ୍ତ କଳାରେ ପ୍ରତିଟି ଶାଢ଼ୀର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାହାଣୀ ଥାଏ। ସେହିପରି ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର (ସୋନପୁର) ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଗୌରବମୟ ବୟନଶିଳ୍ପ ହେଉଛି ‘ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ’ (Bomkai Saree), ଯାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ‘ସୋନପୁରୀ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଆଜି Vunavya ର ଏହି ବିଶେଷ ବ୍ଲଗ୍‌ରେ ଆମେ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଟେକ୍ସଟାଇଲ୍ ହେରିଟେଜ୍‌ର ବୟନ କୌଶଳ, ଏହାର ମୋଟିଫ୍ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।

୧: ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀର ବୟନ କୌଶଳ — ଅତିରିକ୍ତ ୱେଫ୍ଟର ଯାଦୁ

ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୟନ ଶୈଳୀ ଏବଂ ଏହାର ଆଞ୍ଚଲରେ ତ୍ରିମାତ୍ରିକ ମୋଟିଫ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ।

• ଏକ୍ସଟ୍ରା ୱେଫ୍ଟ ଟେକନିକ୍: ଏହି ଶାଢ଼ୀ ବୁଣିବା ସମୟରେ ବୁଣାକାରମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ରଙ୍ଗୀନ ସୂତା କିମ୍ବା ଜରିର ବ୍ୟବହାର (Extra Weft Technique) କରନ୍ତି। ତେଣୁ କପଡ଼ା ଉପରେ ନକ୍ସାଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥାଏ।
• ସୂତା ଓ ସିଲ୍କର ମିଶ୍ରଣ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ କେବଳ ସୂତାରେ ବୁଣାଯାଉଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସୋନପୁରର ରାଜକୀୟ ସହଯୋଗ ପାଇବା ପରେ ବୁଣାକାରମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ରେଶମ ବା ସିଲ୍କ ଉପରେ ବୁଣିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

୨: ମୋଟିଫ୍‌ର ଆଭିଜାତ୍ୟ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ସଷ୍ଟେନେବଲ୍ ଫ୍ୟାଶନ

• ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତୀକ: ଏହି ଶାଢ଼ୀର ଆଞ୍ଚଲରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଜୀବନରୁ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ମୋଟିଫ୍ ଯେପରିକି— ମାଛ (Fish), ପଦ୍ମ (Lotus), କଇଁଛ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ପାଡ଼ ବୁଣାଯାଇଥାଏ। ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଜିଆଇ ଟ୍ୟାଗ୍ (GI Tag) ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଇଛି।

୩: ସାଧାରଣ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର (FAQ)

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ବୋମକାଇ ଏବଂ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କଣ?

ଉତ୍ତର: ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇକତ (Ikat) ବା ବାନ୍ଧ ପ୍ରଣାଳୀରେ ବୁଣାଯାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀର ଆଞ୍ଚଲରେ ଅତିରିକ୍ତ ସୂତା (Extra Weft) ସାହାଯ୍ୟରେ ଘନ ଜ୍ୟାମିତିକ ମୋଟିଫ୍ ତିଆରି କରାଯାଏ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଅସଲି ହାତବୁଣା ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ କିପରି ଚିହ୍ନିବେ?

ଉତ୍ତର: ଅସଲି ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀର ଓଲଟା ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ ହାତରେ ସୂତାର ଗଣ୍ଠି ବା ଅତିରିକ୍ତ ସୂତାର ଅଂଶ ଅନୁଭବ କରିହେବ।

ପ୍ରଶ୍ন ୩: ଏହି ଶାଢ଼ୀର ଯତ୍ନ କିପରି ନେବା ଉଚିତ୍?

ଉତ୍ତର: ଶୁଦ୍ଧ ସିଲ୍କ ହୋଇଥିବାରୁ ପ୍ରଥମ କେତେକ ଥର ଶାଢ଼ୀକୁ ଡ୍ରାଏ କ୍ଲିନ୍ (Dry Clean) କରିବା ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଅଟେ।

ଉପସଂହାର

ଓଡ଼ିଶାର ବୋମକାଇ ଶାଢ଼ୀ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ କିପରି ପ୍ରକୃତିର ସରଳ ଉପାଦାନକୁ ହସ୍ତତନ୍ତରେ ରାଜକୀୟ ରୂପ ଦିଆଯାଇପାରେ। ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ Vunavya ସଦାସର୍ବଦା ଗର୍ବର ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।