পাহাৰৰ বুকুত সূতাৰ আলপনা:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বস্ত্ৰশিল্প
Read this in -English/বাংলা/ हिन्दी
ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব কোণত অৱস্থিত অৰুণাচল প্ৰদেশক ‘উদীয়মান সূৰ্যৰ দেশ’ বুলি কোৱা হয়। পাহাৰ, নদী আৰু ঘন অৰণ্যৰে ঘেৰা এই ৰাজ্যখনত বহু বৈচিত্ৰ্যময় জনজাতিৰ লোকে বাস কৰে। অৰুণাচলৰ মহিলাসকলে প্ৰাচীন কালৰে পৰা নিজৰ কঁকাল-তাঁতশালত (Loin Loom) এনে কিছু কাপোৰ বৈ আহিছে, যাৰ গুৰুত্ব বহনক্ষম ফেশ্বনৰ জগতত অপৰিসীম। আজ Vunavya-ৰ এই বিশেষ মাষ্টাৰ ব্লগত আমি আলোচনা কৰিম অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৪টা আটাইতকৈ বিখ্যাত বস্ত্ৰ ঐতিহ্য— আপাতানি বয়ন, আদি গালে, মিশমি টেক্সটাইল আৰু মনপা বয়নৰ গভীৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে।
১: আপাতানি বয়ন (Apatani Weaves) — জ্যামিতিক নক্সাৰ যাদু
লোৱাৰ চুবনশিৰি জিলাৰ মনোৰম জিৰো ভেলীৰ (Ziro Valley) আপাতানি জনজাতিৰ লোকসকল তেওঁলোকৰ সুশৃঙ্খল জীৱনশৈলী আৰু অনন্য বয়নশৈলীৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্বতে পৰিচিত।
- সামাজিক প্ৰেক্ষাপট: আপাতানি সমাজত বয়নশিল্প কেৱল এটা সাধাৰণ ঘৰুৱা কাম নহয়, ই মহিলাগৰাকীৰ কলাত্মক মৰ্যাদা আৰু সামাজিক প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰতীক। মাতৃসকলে নিজৰ কন্যাক অতি কম বয়সৰ পৰাই এই কঁকাল-তাঁতৰ শিক্ষা দিয়ে। নিয়ম অনুসৰি, মায়োকো আৰু দ্ৰি উৎসবৰ সময়ত নিজৰ হাতে বোৱা পৰম্পৰাগত পোছাক পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক।
- নক্সাৰ বৈশিষ্ট্য: আপাতানি বয়নৰ মূল সৌন্দৰ্য হ’ল ইয়াৰ নিখুঁত জ্যামিতিক বিন্যাস। কাপোৰৰ বুকুত চতিয়াই থকা বহল ষ্ট্ৰাইপৰ উপৰিও তেওঁলোকে এক বিশেষ ‘জিগজ্যাগ’ (Zigzag) বা অকোৱা-পকোৱা মটিফ ফুটাই তোলে, যাক স্থানীয় ভাষাত ‘প্ৰি’ (Pree) বুলি কোৱা হয়। তাঁতৰ সূতাৰ টানি ইমান নিখুঁতকৈ গণনা কৰা হয় যে এই নক্সাটো কাপোৰৰ দুয়োফালে সমানে ফুটি উঠে।
- ৰঙৰ ব্যৱহাৰ: আপাতানি কাপোৰত মূলত গাঢ় ৰঙা, নীলা, ক’লা আৰু বগা ৰঙৰ সূতাৰ প্ৰাধান্য দেখা যায়। তেওঁলোকৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত চাদৰখন হৈছে ‘তাৰে পোলো’ (Tareh Polo) আৰু পুৰুষৰ জ্যাকেট হৈছে ‘জিগজিৰ’ (Zigjir)।
২: আদি গালে (Adi Gale) — গোত্ৰ-পৰিচয় বহনকাৰী স্কাৰ্ট
অৰুণাচলৰ অন্যতম বৃহৎ আৰু প্ৰধান জনজাতি হ’ল ‘আদি’ (Adi)। এই সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলৰ হাতে বোৱা আটাইতকৈ পবিত্ৰ আৰু সামাজিক পোছাক হ’ল ‘গালে’ (Gale)। ই এবিধ কঁকাল-তাঁতশালত বোৱা মেৰিয়াই পিন্ধা স্কাৰ্ট (Wrap-around Skirt)।
- গোত্ৰীয় আৰু সামাজিক তাৎপৰ্য: আদি সংস্কৃতিত এটা ‘গালে’ কেৱল এটা পোছাক নহয়, ই প্ৰকৃততে এগৰাকী মহিলাৰ সামাজিক পৰিচয় পত্ৰ। আদি জনজাতিৰ মাজত বহুতো উপ-গোত্ৰ বা বংশ (Clans) থাকে। কাপোৰৰ ঠিক মাজভাগত থকা বহল ক’লা বা ৰঙীন ডৰাকটা নক্সাটো চাই চিনিব পাৰি যে মহিলাগৰাকী কোনটো বংশৰ অন্তৰ্গত।
- বয়নশৈলীৰ শক্তি: সম্পূৰ্ণ কপাহী সূতাৰে অতি ঘনকৈ এই কাপোৰ বোৱা হয়। এই বয়ন ইমান নিখুঁত যে ই বতাহ আৰু পানী প্ৰতিৰোধী (Wind and Water Resistant) হিচাপে কাম কৰে, যিয়ে পাহাৰৰ কঠিন পৰিশ্ৰমৰ সময়ত মহিলাসকলক সুৰক্ষা দিয়ে।
৩: মিশমি টেক্সটাইল (Mishmi Textiles) — প্ৰকৃতিৰ ৰঙেৰে অনুপ্ৰাণিত বয়ন
মিশমি জনজাতিৰ (ইদু, দিগাৰু আৰু মিজু মিশমি) লোকসকল অৰুণাচলৰ আটাইতকৈ ৰঙীন আৰু আড়ম্বৰপূৰ্ণ পোছাকৰ কাৰিকৰ হিচাপে জনাজাত। পোছাকৰ অলংকৰণ আৰু ৰঙৰ বৈচিত্ৰ্যত মিশমি শিপিনীৰ দক্ষতা অতুলনীয়।
- প্ৰাকৃতিক ৰং: মিশমি কাপোৰৰ মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল ইয়াৰ সূক্ষ্মতা। তেওঁলোকে কৃত্ৰিম কেমিকেল ৰং ব্যৱহাৰ নকৰে। প্ৰাচীন কালৰে পৰা স্থানীয় অৰণ্যৰ বিভিন্ন গছৰ ছাল, শিপা আৰু বনৰীয়া পাত সিজাই সম্পূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক ৰং (Natural Dyes) তৈয়াৰ কৰে।
- জটিল মটিফ: মিশমি জ্যাকেট আৰু চাদৰৰ গাত হীরকাকৃতি (Diamond Shape) আৰু জ্যামিতিক নক্সাৰ ইমান নিখুঁত কাম থাকে যে দূৰৰ পৰা চালে মেচিনত বোৱা যেন লাগে। কিন্তু আচলতে ই বাঁহ-কাঠৰ সৰল তাঁতশালত আঙুলিৰ যাদুৰে তৈয়াৰ কৰা হয়।
৪: মনপা বয়ন (Monpa Textiles) — উণ আৰু সূতাৰ সাবেকী শীতৰ পোছাক
অৰুণাচলৰ একদম পশ্চিম প্ৰান্তত, তিব্বত সীমান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত টাৱাং (Tawang) অঞ্চলত বসবাস কৰা মনপাসকল প্ৰধানকৈ বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী। হিমালয়ৰ তীব্ৰ ঠাণ্ডাৰ পৰা বাচিবলৈ তেওঁলোকৰ বয়নশিল্পত উণৰ ব্যৱহাৰ আটাইতকৈ বেছি।
- তিব্বতী সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ: মনপা টেক্সটাইলত বৌদ্ধ দৰ্শন আৰু তিব্বতী বয়নশৈলীৰ এক গভীৰ প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়। তেওঁলোকে উণৰ কাৰ্পেট আৰু গধুৰ শীতকালীন কাপোৰ তৈয়াৰ কৰাত অত্যন্ত পাৰদৰ্শী।
- কাঁচামাল আৰু বয়ন পদ্ধতি: মনপাসকলে স্থানীয় ভেড়া আৰু য়াকৰ (Yak) নোমৰ পৰা চৰখাৰ সহায়ত উণ কাটি লয়। তাৰ পিছত সেই উণ আৰু সূতাৰ মিশ্ৰণত গধুৰ চাদৰ আৰু পৰম্পৰাগত বুটামহীন জ্যাকেট তৈয়াৰ কৰে, যাক স্থানীয় ভাষাত ‘শিংকা’ (Shingka) বুলি কোৱা হয়। ইয়াত ৰঙা আৰু ক’লা ৰঙৰ আধিপত্য আটাইতকৈ বেছি থাকে।
উপসংহাৰ
অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এই চাৰি জনজাতিৰ বস্ত্ৰশিল্পই আমাক প্ৰকৃতিৰ সৈতে জীয়াই থকাৰ মন্ত্ৰ শিকায়। এই অপূৰ্ব পাহাৰীয়া ঐতিহ্যক বিশ্বৰ দৰবাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ Vunavya সদায় গৌৰৱেৰে সচেষ্ট।